Hãy cùng Đông Phương Art bước vào thế giới huyền bí này để hiểu vì sao giới tinh hoa toàn cầu lại say mê sắc đen sâu thẳm của Urushi đến vậy.
SƠN MÀI NHẬT BẢN (URUSHI): KHI BÓNG TỐI TOẢ SÁNG BẰNG VÀNG LÁ VÀ SỰ KIÊN NHẪN
Nếu người phương Tây gọi đồ gốm sứ Trung Hoa là "China" thì họ dùng từ "Japan" hay "Japaning" để chỉ đồ sơn mài Nhật Bản. Sự tôn vinh này không phải ngẫu nhiên. Trải qua hàng thế kỷ, người Nhật đã biến một kỹ thuật tráng men chống thấm thông thường thành một trường phái mỹ học thấm đẫm tinh thần Thiền (Zen) và Wabi-Sabi.
1. Nhựa cây Urushi – Dòng máu độc của rừng già hóa thạch thành ngọc
Mọi kiệt tác Urushi đều bắt đầu bằng những vết rạch rướm máu trên thân cây sồi độc (Toxicodendron vernicifluum).
- Khai thác khắc nghiệt: Mỗi cây sồi Urushi cần từ 10 đến 15 năm nuôi dưỡng chỉ để cho ra khoảng 200ml nhựa thô (tương đương một chén trà nhỏ) trước khi héo rũ.
- Cái giá của sự tiếp xúc: Nhựa Urushi thô chứa urushiol – chất gây dị ứng cực mạnh khiến da người chạm vào bị phồng rộp và ngứa ngáy dữ dội. Trở thành một nghệ nhân Urushi đồng nghĩa với việc chấp nhận để cơ thể đau đớn cho đến khi tự sinh ra kháng thể.
Nhưng điều kỳ diệu nhất là cách sơn Urushi "khô". Nó không khô bằng cách bay hơi nước như sơn công nghiệp. Nó cần một phòng ủ (Furo) có độ ẩm từ 70-80% và nhiệt độ ấm áp để trải qua quá trình trùng hợp sinh học. Sơn Urushi không khô mà là "chín". Khi đã chín thấu, lớp sơn hóa thạch thành một lớp màng siêu việt: trơ trước axit, không thấm nước, chịu được nhiệt độ cao và biến thớ gỗ bên trong trở nên bất tử trước mối mọt.
2. Kỹ thuật Maki-e – Khi nghệ nhân rắc bụi vàng lên hư không
Nếu sơn mài Việt Nam nổi tiếng với kỹ thuật "mài lộ" (vẽ đè lên rồi mài đi để tìm màu ẩn bên dưới), thì sơn mài Nhật Bản lại đi theo hướng ngược lại: Maki-e (Rắc bột vàng/bạc trên bề mặt ướt).
Người nghệ nhân dùng những chiếc cọ mảnh làm từ lông chuột, tỉ mỉ vẽ từng nét họa tiết bằng sơn Urushi còn ướt. Ngay sau đó, họ dùng các ống tre nhỏ rắc nhẹ nhàng những hạt bụi vàng quỳ, bạc cựu nguyên chất lên trên. Khi sơn khô đi, những hạt vàng bị giữ chặt lại, lấp lánh và nổi bật trên nền đen sâu thẳm của lớp sơn nền. Sự chính xác ở đây là tuyệt đối – một hạt bụi vàng rơi sai vị trí sẽ phá hỏng toàn bộ độ bóng gương hoàn hảo của tác phẩm.
3. Sự khác biệt cốt lõi: Sơn mài Nhật Bản và Sơn mài Việt Nam
Dù cùng chia sẻ cội nguồn từ chất liệu tự nhiên của Á Đông, hai quốc gia đã định hình hai ngôn ngữ nghệ thuật hoàn toàn khác biệt:
|
Tiêu chí so sánh |
Sơn mài Nhật Bản (Urushi) |
Sơn mài Việt Nam (Sơn ta) |
|
Vật liệu nền tảng |
Sơn Urushi (từ cây sồi độc Nhật Bản), mỏng nhẹ, bóng như gương. |
Sơn ta (từ cây sơn Phú Thọ), dẻo quánh, thâm trầm, ấm áp. |
|
Kỹ thuật đặc trưng |
Maki-e, Raden (khảm trai): Vẽ đắp nổi và rắc vàng/bạc lên trên, hạn chế tối đa việc mài mòn sau khi hoàn thiện. |
Mài lộ thấu quang: Phủ nhiều lớp chồng chéo rồi mài phẳng bằng đá/nước để tạo hiệu ứng "vực thẳm thị giác". |
|
Ứng dụng mỹ thuật |
Chủ yếu trên các vật phẩm lập thể (khay trà, hộp, bát, bút máy cao cấp). |
Độc bản hóa thành các bức tranh hội họa hoành tráng treo tường. |
4. Lời kết từ Đông Phương Art: Tôn vinh sự kiên nhẫn truyền đời
Sơn mài Nhật Bản dạy chúng ta rằng: những thứ tốt đẹp nhất trên đời này luôn cần thời gian để chín thấu. Một chiếc khay trà hay một bức tranh sơn mài cao cấp không thể vội vã ra đời trong vài ngày.
Tại Đông Phương Art, chúng tôi không sao chép nguyên bản kỹ thuật của người Nhật, nhưng chúng tôi học hỏi sâu sắc tinh thần kỷ luật thép của họ. Việc kết hợp sự chính xác trong khâu xử lý cốt vóc kiểu Nhật với kỹ thuật mài lộ thấu quang lãng mạn của sơn ta Việt Nam chính là cách chúng tôi tạo ra những kiệt tác Quiet Luxury độc bản – thâm trầm, bóng gương và kiêu hãnh trường tồn cùng thời gian.
Thông tin liên hệ:
Website: dongphuongart.com
Hotline: 0911 767 131
Địa chỉ: Tòa nhà A2, 118 Nguyễn Khánh Toàn, Cầu Giấy, Hà Nội