Một trong những trải nghiệm dễ gây hoang mang nhất khi tìm mua tranh sơn mài hoa sen là: cùng là tranh sen, nhưng giá có thể chênh nhau gấp nhiều lần. Có bức chỉ vài triệu, có bức vài chục triệu, thậm chí cao hơn nữa. Và điều khiến người mua bối rối không phải là giá cao, mà là không biết vì sao nó cao.
Khi không hiểu nguyên nhân chênh lệch, người mua rất dễ rơi vào hai thái cực: hoặc chọn bức rẻ nhất vì “nhìn cũng giống nhau”, hoặc chọn bức đắt nhất vì nghĩ “đắt thì chắc là tốt”. Cả hai lựa chọn này đều tiềm ẩn rủi ro.
Giá tranh không chỉ nằm ở kích thước
Nhiều người nghĩ rằng tranh lớn thì đắt, tranh nhỏ thì rẻ. Điều này đúng… một phần rất nhỏ. Với tranh sơn mài hoa sen, kích thước chỉ là yếu tố bề mặt. Giá trị thực nằm ở thời gian và trình độ tạo tác.
Một bức tranh sơn mài làm đúng kỹ thuật cần rất nhiều công đoạn mà người mua không nhìn thấy: số lớp sơn, thời gian phơi, số lần mài, độ ổn định của nền, độ sâu của ánh sáng. Hai bức tranh có thể giống nhau về đề tài, nhưng một bức được làm trong vài tuần, bức kia mất vài tháng – giá trị vì thế khác nhau rất xa.
Chất liệu là yếu tố tạo ra khoảng cách lớn nhất về giá
Sơn mài thật sử dụng sơn ta tự nhiên, đòi hỏi kỹ thuật và kinh nghiệm cao. Sơn công nghiệp hoặc sơn tổng hợp thì dễ làm hơn rất nhiều, cho bề mặt bóng nhanh, đẹp tức thì, nhưng không có độ sâu và không “già” theo thời gian.
Sự chênh lệch giá lớn thường nằm ở đây. Một bức tranh nhìn đẹp ngay có thể rẻ, nhưng sau vài năm, bề mặt xuống, ánh chết, cảm giác trở nên phẳng. Ngược lại, tranh sơn mài đúng kỹ thuật có thể chưa “bắt mắt” ngay, nhưng càng sống lâu trong không gian, càng dịu và ổn định.
Người mua nghiêm túc thường trả tiền cho thời gian tồn tại của bức tranh, chứ không chỉ cho hình ảnh ban đầu.
Trình độ người làm và tinh thần tác phẩm
Không phải tranh sơn mài nào cũng giống nhau, ngay cả khi cùng chất liệu. Trình độ người làm thể hiện ở cách tiết chế bố cục, cách xử lý ánh sáng, cách dừng đúng lúc. Những bức tranh “biết dừng” thường có giá cao hơn, vì đó là thứ không thể học nhanh hay làm đại trà.
Hoa sen là đề tài rất dễ rơi vào minh họa. Khi tranh chỉ dừng ở mức minh họa, giá trị sử dụng thường ngắn. Khi tranh chạm tới tinh thần – tức là không kể chuyện cụ thể, không phô diễn – nó có khả năng ở lại rất lâu trong đời sống người sở hữu. Và đó là lúc giá trị thật hình thành.
Vậy đâu là mức giá “hợp lý”?
Giá hợp lý không phải là con số cố định. Nó phụ thuộc vào mục đích của người mua.
Nếu mua để treo lâu, treo trang trọng, làm quà tặng hoặc làm điểm neo tinh thần cho không gian sống, thì mức giá cần phản ánh độ bền, độ ổn định và khả năng đồng hành dài hạn. Trong trường hợp này, mua rẻ thường không tiết kiệm.
Nếu mua để thay đổi không gian ngắn hạn, hoặc treo trong bối cảnh tạm thời, có thể chấp nhận phân khúc thấp hơn, với điều kiện hiểu rõ đó là lựa chọn có vòng đời ngắn.
Điều quan trọng nhất là: đừng mua tranh khi bạn chưa hiểu vì sao nó có giá đó. Đó cũng là lý do tranh sơn mài của Đông Phương Art thuộc phân khúc cao cấp, vì được chế tác thủ công hoàn toàn, đầu tư nguyên liệu chất lượng tốt nhất và vật liệu "nhà làm", cùng 17 lớp sơn trải qua hàng trăm giờ chờ đợi và lao động của các nghệ nhân. Nếu bạn muốn tranh giá rẻ lại nhanh, những lựa chọn khác đang chờ đợi bạn.